Een behendige en beknopte, maar complete en uitgebreide tekst voor een eerste begrip van het meest besproken onderwerp van onze tijd, de verbinding tussen kwantumfysica en het bewustzijn van het universum.
Enigmatische toevalligheden en onzichtbare verbanden tussen gebeurtenissen en mensen fascineren de mensheid al sinds mensenheugenis. Denk bijvoorbeeld aan dat vreemde gevoel van 'iets weten' nog voordat het gebeurt. Of die droom die een voorbode is van een echte gebeurtenis. Of de plotselinge waarneming van een gevaar dat iemand ertoe brengt een tragedie te vermijden. Er zijn mensen die het over intuïtie hebben, die het over synchroniciteit hebben. En er zijn mensen die deze onverklaarbare ervaringen in verband proberen te brengen met de wetenschap.
Aan de ene kant, kwantumverstrengeling. Aan de andere kant, collectief onbewuste. De onzichtbare wereld van het fysieke universum en de diepten van de menselijke geest zijn misschien wel meer met elkaar verbonden dan we denken.
Kwantumverstrengeling is een van de meest raadselachtige verschijnselen in de moderne natuurkunde. Neem twee deeltjes die voor een kort moment op elkaar inwerken en zich dan scheiden. Ondanks de afstand blijven ze op wonderbaarlijke wijze 'op elkaar afgestemd': elke verandering in de toestand van het ene deeltje wordt onmiddellijk gereflecteerd in het andere, zelfs kilometers - of lichtjaren - verderop.
Wat als dit soort verbinding niet alleen deeltjes betreft, maar ook mensen? De moderne psychologie heeft geprobeerd hier een antwoord op te vinden, met behulp van verschillende, maar even fascinerende hulpmiddelen. Carl Gustav Jung, de grote Zwitserse psychoanalyticus, voelde het bestaan aan van een mentale band die verder gaat dan individualiteit. In zijn werk over het collectieve onbewuste beschreef Jung een psychische dimensie die door alle mensen gedeeld wordt, een subtiel netwerk van archetypes en universele symbolen. Jung observeerde dat mensen wat hij noemde 'synchroniciteiten' meemaakten, d.w.z. gebeurtenissen die significant gerelateerd zijn, maar geen duidelijke gemeenschappelijke oorzaak lijken te hebben. Wolfgang Pauli, een van de vaders van de kwantumfysica, deelde Jungs interesse in synchroniciteiten.
Deze ideeën hebben nieuw terrein gevonden in het denken van hedendaagse natuurkundigen. Amit Goswami, een theoreticus op het gebied van kwantumfysica, stelde dat de menselijke geest en de subatomaire wereld hetzelfde 'weefsel' delen. Volgens deze zienswijze is er een voortdurende wisselwerking tussen de geest en de fysieke werkelijkheid, waardoor gebeurtenissen ontstaan die wij als buitengewoon ervaren. De overeenkomst tussen kwantumverstrengeling en het collectieve onbewuste heeft ook geleid tot discussies onder filosofen. De natuurkundige Fritjof Capra onderzocht in zijn boek 'The Tao of Physics' de parallellen tussen oude oosterse tradities en moderne natuurkunde. Uitgaande van het concept van onderlinge verbondenheid suggereert Capra dat het universum een gigantisch netwerk van relaties is, waarin elk element onlosmakelijk verbonden is met de andere. Deze zienswijze komt dicht in de buurt van het Jungiaanse idee dat de mensheid niet alleen een gemeenschappelijke psychische erfenis deelt, maar ook een verbinding met de fundamentele structuur van de wereld. Voorgevoelens, toevalligheden en dromen lijken zo zichtbare sporen te worden van dit oneindige netwerk.
Of we het nu hebben over kwantumdeeltjes of de menselijke geest, één vraag blijft open: waarom bestaan deze mysterieuze verbanden ? De wetenschap is nog maar net begonnen met het onderzoeken van deze vraag. Maar wat naar voren komt is een fascinerend beeld: dat van een universum dat bestaat uit relaties in plaats van objecten. Elke gedachte, elke droom zou een atoom van dit universele netwerk kunnen zijn.