Nauka przez wiele stuleci byla zdominowana przez m??czyzn. Nie z powodu braku talentu lub intuicji ze strony kobiet, ale z powodu struktur spolecznych i kulturowych, które systematycznie je wykluczaly. Zjawisko to jest szczególnie widoczne w historii fizyki, a jeszcze bardziej w rozwoju teorii kwantowej. Co staloby si? z nowoczesn? nauk?, gdyby nazwiska tych kobiet zostaly uznane za równe nazwiskom ich m?skich kolegów? Jest to pytanie, którego nasze czasy nie mog? dlu?ej ignorowac.
Emblematycznym przykladem tej historycznej niewidzialno?ci jest historia Lise Meitner, niezwyklej fizyczki, która przyczynila si? do odkrycia rozszczepienia j?dra atomowego. Byl rok 1938, kiedy Otto Hahn, jej wieloletni wspólpracownik, otrzymal wyl?czne uznanie za to odkrycie, a nast?pnie Nagrod? Nobla. Z drugiej strony, Lise Meitner zostala zepchni?ta na margines historii nauki, pomimo jej fundamentalnych oblicze?, które umo?liwily zrozumienie procesu rozszczepienia. "Umysl, który nigdy nie stracil jasno?ci", tak opisal j? Albert Einstein, ale to nie wystarczylo, aby zapewnic jej uznanie. Lise Meitner, która byla ?ydówk? i musiala uciekac z nazistowskich Niemiec, prowadzila swoj? prac? w ?rodowisku, które bylo wrogie zarówno jej plci, jak i to?samo?ci.
Historia tych kobiet jest nie tylko naukowa, ale tak?e gl?boko kulturowa. Nawet w ?wiecie literatury temat niewidzialno?ci kobiet w zawodach intelektualnych zostal mocno poruszony. Virginia Woolf, w swoim slynnym eseju "A Room of One's Own" (1929), zastanawiala si? nad tym, co mloda kobieta moglaby zrobic z geniuszu Szekspira, gdyby ?yla w jego czasach. Woolf wyobra?ala sobie, ?e ta postac, "Judith Shakespeare", nigdy nie mialaby okazji si? wylonic. Ten sam obraz doskonale odnosi si? do nauki: ile kobiet mialo geniusz i jasno?c Marii Curie, ale nigdy nie mialo dost?pu do zasobów, laboratoriów lub sieci wspólpracy potrzebnych do wyra?enia siebie?
Przypadek teorii kwantowej jest szczególnie interesuj?cy. Ta gal?? fizyki, która zmienila nasze rozumienie ?wiata subatomowego, rozwin?la si? dzi?ki spoleczno?ci blyskotliwych umyslów, z których wiele bylo kobietami. Jednak tylko kilka nazwisk pozostalo wyrytych w historycznej narracji. Jednym z nich jest Maria Goeppert Mayer, druga kobieta w historii, która zdobyla Nagrod? Nobla w dziedzinie fizyki (1963) za swój model j?dra atomowego. Przez lata Maria pracowala w niepewnych warunkach, cz?sto nie otrzymuj?c odpowiedniego wynagrodzenia, ograniczana przez uprzedzenia wobec "?on naukowców". Niemniej jednak jej wklad mial fundamentalne znaczenie dla wspólczesnej fizyki.
Oprócz indywidualnych przykladów, istnieje szersza refleksja na temat "dlaczego" tej niewidzialno?ci. W przeszlo?ci badania kobiet byly publikowane pod nazwiskami ich m??ów lub kolegów, co utrudnialo identyfikacj? ich rzeczywistego wkladu. W wielu przypadkach kobiety mialy nawet zakaz wst?pu na uniwersytety lub do laboratoriów. Symbolicznym przykladem jest Royal Society of London, jedna z najbardziej presti?owych instytucji naukowych na ?wiecie, która przyj?la pierwsz? kobiet? jako czlonka dopiero w 1945 roku, prawie trzy wieki po jej zalo?eniu.
Nic wi?c dziwnego, ?e wiele z tych kobiet znalazlo marginalne miejsce nawet w popularnej i akademickiej pami?ci. Nawet dzi? ich historie cz?sto pozostaj? nieznane. Jednak ich praca nadal ma gl?boki wplyw na sposób, w jaki postrzegamy ?wiat. Fizyka kwantowa nie bylaby tym, czym jest bez umyslów tych kobiet.