Spotkanie filozofii Zen i fizyki kwantowej nie jest jedynie ciekaw? konwergencj? Wschodu i Zachodu, duchowo?ci i nauki. Zamiast tego jest to okazja do gl?bokiego dialogu mi?dzy dwoma ?wiatopogl?dami, które, choc narodzily si? w radykalnie ró?nych kontekstach, zacz?ly kwestionowac, ka?dy na swój sposób, te same fundamentalne pytania dotycz?ce rzeczywisto?ci, percepcji i ?wiadomo?ci.
Mnich Zen spaceruje po ogrodach Kioto. Fizyk bl?ka si? niespokojnie po laboratoriach Genewy. Obydwaj szukaj? odpowiedzi, obydwaj przyjmuj? tajemnic?. Mistrz Eihei D?gen, w XIII wieku, pisze w swoim "Sh?b?genz?", ?e "Droga jest zasadniczo doskonala i przenika calo?c. Ale kto j? rozpoznaje?". Kilka wieków pó?niej Niels Bohr, jeden z twórców fizyki kwantowej, stwierdza: "Ktokolwiek nie jest zaskoczony teori? kwantow?, tak naprawd? jej nie zrozumial". W tych dwóch zdaniach pojawia si? identyczna pilno?c rzeczywisto?c nigdy nie jest tym, czym wydaje si? na pierwszy rzut oka. Pozory zdradzaj?, prawda jest ukryta pod zaslon? zwyczaju.
Filozofia zen kultywuje sztuk? paradoksu. Jej k?an przelamuj? zwykl? logik? i otwieraj? przeblyski ciszy. Fizyka kwantowa mówi j?zykiem eksperymentów, które zaprzeczaj? zdrowemu rozs?dkowi. W 1927 roku w Solvay, Einstein rzuca wyzwanie Bohrowi: "Bóg nie gra w ko?ci z wszech?wiatem". Ale rzeczywisto?c odpowiada nieprzewidywalno?ci? cz?stek, tajemnic? obserwatora zmieniaj?cego obserwowany ?wiat. Laboratoria staj? si? ?wi?tyniami, medytacja przypomina podró? w niewidzialne.
Istnieje cienka nic, która l?czy, na przestrzeni wieków i kultur, klasztor Zen i laboratorium naukowe. Oba celebruj? niepewno?c. Oba kwestionuj? dogmaty. Zen zach?ca do porzucenia slów i ?ycia bezpo?rednim do?wiadczeniem. Fizyka kwantowa demaskuje sztywno?c kategorii i pokazuje, ?e atom, czas, a nawet przestrze?, nie s? absolutne, lecz zmienne i relacyjne.
Heisenberg, ojciec zasady nieoznaczono?ci, znalazl pocieszenie w orientalnych lekturach. Schrödinger czytal indyjskie Upaniszady i medytowal nad koncepcj? jedno?ci. Fizyk Fritjof Capra, podró?uj?cy w latach 70. mi?dzy Indiami a Ameryk?, napisal "Tao fizyki" i opowiada o kosmicznym ta?cu, który obejmuje cz?steczki i medytuj?cych, naukowców i mnichów.
Dzi? dialog nie ogranicza si? do ksi??ek. ?wi?tynie Zen na Zachodzie goszcz? naukowców w odosobnieniu. Graniczne laboratoria zapraszaj? filozofów i medytuj?cych. W Genewie, w CERN, pytania o pochodzenie wszech?wiata przeplataj? si? z dylematami przypominaj?cymi medytacj? Zen: kto obserwuje, kto jest obserwowany?
To historia cichego, ale pot??nego dialogu. To historia m??czyzn i kobiet, którzy odwa?yli si? my?lec o tym, co niewidzialne, kwestionowac to, co absolutne i przyj?c niepewno?c. Filozofia Zen i fizyka kwantowa, ka?da na swój sposób, to dwa klucze otwieraj?ce te same drzwi. Za tym progiem pustka nie jest nieobecno?ci?, ale niesko?czonym potencjalem. Rzeczywisto?c nie jest jedna, lecz wieloraka. Zdumienie staje si? metod?, a prostota ujawnia si? jako najtrudniejsze z osi?gni?c.