W 1935 roku Erwin Schrödinger, genialny austriacki fizyk, zaproponowal eksperyment my?lowy, który mial stac si? ikon? kultury i filozoficzn? zagadk?. W czasach, gdy fizyka kwantowa zaczynala wstrz?sac podstawami my?li naukowej, Schrödinger wyobrazil sobie kota zamkni?tego w pudelku, uwi?zionego w sytuacji równie absurdalnej, co pouczaj?cej: ?ywego i martwego w tym samym czasie, przynajmniej do czasu, gdy obserwator otworzyl wieko pudelka.
Dla tych, którzy nie opanowali szczególów mechaniki kwantowej, paradoks mo?e wydawac si? absurdem. W rzeczywisto?ci wla?nie w tym tkwi jego sila. Schrödinger nie próbowal zdefiniowac nowej zasady fizycznej, ale wskazac na dziwne konsekwencje wci?? mlodej teorii. "Jego" kot, umieszczony na granicy dwóch przeciwstawnych stanów, stal si? czym? wi?cej ni? eksperymentem poj?ciowym. To lustro odbijaj?ce paradoksy natury, percepcji, a nawet naszej kultury.
Paradoks ten jest zakorzeniony w teorii superpozycji kwantowej, wla?ciwo?ci opisywanej przez samo równanie Schrödingera. W ?wiecie niesko?czenie malych cz?stek, takich jak elektrony i fotony, nie s? one "w" jednym stanie, ale w kombinacji stanów jednocze?nie. Jednak to dziwaczne zachowanie wydaje si? zanikac w ?wiecie makroskopowym: kot nie podró?uje natychmiast do dwóch ró?nych miejsc ani nie wydaje si? jednocze?nie ?ywy i martwy.
Paradoks ten rodzi zatem zasadnicze pytanie: kiedy nast?puje przej?cie z mikrokosmosu do naszego codziennego ?wiata? Czy jest to zasluga obserwatora? Z naszego sposobu interpretowania rzeczywisto?ci? Czy te? z natury samej rzeczywisto?ci, która byc mo?e jest znacznie bardziej "zniuansowana", ni? sobie wyobra?amy?
Immanuel Kant, wieki przed tym, jak Schrödinger sformulowal swój paradoks, twierdzil, ?e rzeczywisto?c nigdy nie jest bezpo?rednio dost?pna. Zawsze istnieje "po?rednictwo" naszego umyslu, który organizuje to, co postrzegamy, zgodnie z kategoriami takimi jak przestrze? i czas. Fizyka kwantowa zdaje si? jednak wykraczac poza kantowskie my?lenie, sugeruj?c, ?e sama rzeczywisto?c mo?e zale?ec od naszego aktu jej obserwowania.
Metafora kota Schrödingera wkradla si? wsz?dzie, od powie?ci science fiction, przez teledyski, po memy kr???ce w mediach spoleczno?ciowych. Za t? lekko?ci? kryje si? jednak zlo?ona i prowokuj?ca my?l: kot uosabia niepewno?c naszej wiedzy i krucho?c naszego sposobu my?lenia o rzeczywisto?ci.
Kot nie nale?y tylko do fizyków i filozofów. W pewnym sensie Schrödinger stworzyl narz?dzie, które zach?ca nas do dostrze?enia powi?za? mi?dzy ró?nymi dyscyplinami: fizyk?, filozofi?, sztuk?, psychologi?. Jego pudelko staje si? metafor? naszego wlasnego wszech?wiata, w którym pozostaje wi?cej pyta? ni? odpowiedzi.
Na przyklad w dziedzinie wspólczesnej psychologii paradoks kota jest czasami u?ywany do wyja?nienia koncepcji dwuznaczno?ci poznawczej. Z latwo?ci? akceptujemy ide?, ?e niektóre wydarzenia mog? miec wi?cej ni? jedn? interpretacj?, ale znacznie trudniej jest zaakceptowac fakt, ?e co? mo?e "byc" dwiema rzeczami w tym samym czasie.
Zamkni?cie Kota Schrödingera w jednej interpretacji jest niemo?liwe, ale byc mo?e jest to prawdziwe znaczenie, jakie oferuje nam paradoks. To zaproszenie do my?lenia w inny sposób. Zach?ta do przekraczania granic naszej pewno?ci. Przypomnienie, ?e wszech?wiat jest niesko?czenie zlo?ony i ?e, podobnie jak kot, nasz ?wiatopogl?d jest superpozycj? zalo?e?, punktów widzenia i tajemnic, które jeszcze nie zostaly odkryte.
W ko?cu prawdziwym bohaterem tej historii jest nie tylko kot, ale i my sami. Jak bardzo jeste?my gotowi zaakceptowac fakt, ?e nasz sposób patrzenia na rzeczywisto?c mo?e byc tylko jedn? z wielu mo?liwych wersji? To jest wla?nie dziedzictwo paradoksu. Nie rozwi?zanie, ale pytanie. Niesko?czona ciekawo?c.